Aktualności
Gmina Piątek - środek Polski
W maju ukazałą się za naszym udziałem publikacja o gminie Piątek.
Gmina Piątek zajmuje wschodnią część powiatu łęczyckiego i graniczy:
- od południa z gminami: Głowno, Ozorków, Zgierz,
- od północy z gminą Krzyżanów,
- od wschodu z gminą Bielawy,
- od zachodu z gminą: Góra św. Małgorzaty,
- od północnego wschodu z gminą Bedlno.
Od północy obszar Gminy Piątek oparty jest na Pradolinie Warszawsko-Berlińskiej, która w kierunku południowym przechodzi w Równinę Łowicko-Błońską. Dalej na południe obszar gminy obejmuje fragmenty płatów wysoczyzny, porozcinanych dolinami Maliny, Strugi i Moszczenicy.
Piątek - siedziba Urzędu Gminy, położony jest w geometrycznym środku Polski (52°04'N,19°28'E), w widłach rzek Maliny i Moszczenicy. Historyczna nazwa Piątek wywodzi się od cotygodniowego targu, odbywającego się właśnie w piątek. Targi organizowano już zapewne w pierwszej połowie XII wieku, bowiem jako osada targowa Piątek wymieniany jest w źródłach po raz pierwszy w 1136 r. w bulli papieża Innocentego III. Wówczas to osada, stanowiąca uposażenie opactwa benedyktynów w Łęczycy, przeszła wraz z całym majątkiem tego opactwa na własność arcybiskupów gnieźnieńskich.
HistoriaPrzed 1339 rokiem Piątek otrzymał prawa miejskie. Osada lokowana została na prawie średzkim. Status miejski Piątku potwierdza dokument Kazimierza Wielkiego dla arcybiskupstwa gnieźnieńskiego z 1357 r. Władysław Jagiełło w 1429 r. nadał mieszkańcom Piątku przywileje zwalniające ich od opłaty tzw. targowego i ceł w granicach Królestwa Polskiego, co respektowali i potwierdzali stosownymi dokumentami kolejni królowie polscy: Kazimierz Jagiellończyk, Jan Olbracht, Aleksander, Zygmunt Stary i inni władcy. Ciekawostką z tego okresu jest przemarsz wojsk Władysława Jagiełły, zdążających na wojnę z Krzyżakami w 1410 r. wzdłuż rzeki Bzury, a więc zapewne przez północne obszary gminy: Balków, Włostowice, Pęcławice.
O znaczeniu Piątku świadczy fakt, iż w czasie wojny pruskiej w 1458 r. władze miasta zostały zobowiązane do wystawienia 14 zbrojnych, podczas gdy z wielu innych miejscowości łęczyckich wysłano zaledwie po dwóch. W XV w. Piątek stał się głównym ośrodkiem majątków duchownych w Łęczyckiem, zajmując jedno z pierwszych miejsc w grupie miast średniej wielkości. Był także ulubioną siedzibą arcybiskupów gnieźnieńskich, mających tutaj swój dwór. Była tu także karczma, dysponująca końmi gotowymi do podmiany w zaprzęgu.
Piątek słynął z wyrobu doskonałego piwa (w 1800 r. były tu 33 browary). Do połowy XVII w. miasto rozwijało się dość prężnie, stanowiąc ważny ośrodek rzemieślniczo-handlowy. Na przykład w 1580 r. zamieszkiwało w mieście 112 rzemieślników. W 1512 r. Piątek liczył 140 dymów (domów), w 1593 r. 180, a w połowie XVII w. 230. Pomyślny rozwój przerwały wojny w latach 1655-1660. Ludność Piątku i okolic czynnie wspierała Jana Kazimierza w walce ze Szwedami. W 1655 r. król przebywał w Łowiczu, a następnie zdążał w te strony, aby połączyć swoje siły z obozującą niedaleko Piątku szlachtą z pospolitego ruszenia z Łęczyckiego, Sieradzkiego i Brzesko-Kujawskiego. Zmierzał tu także Karol Gustaw chcąc okrążyć obóz polski. Zamiar nie udał się, pod Bielawami doszło do potyczek, w trakcie których Stefan Czarniecki pokonał Szwedów. Mimo to wojska szwedzkie spaliły Piątek. Odbudowane z wielkim trudem miasto nawiedził w 1681 r. wielki pożar. Po tych klęskach w 1685 r. było tu zaledwie 40 domów i 176 pustych placów. Po sekularyzacji dóbr arcybiskupstwa gnieźnieńskiego w 1796 r. Piątek przeszedł na własność rządu pruskiego. Po 1807 r. znalazł się w granicach Księstwa Warszawskiego, a po 1815 r. w Królestwie Kongresowym.
Po kolejnym pożarze miasta w 1817 r., kiedy ocalały tylko 3 murowane domy, mieszkańcy mieli obowiązek stawiania wszelkich budynków z cegły, z dachami krytymi dachówką. Opracowano plan regulacji ulic i placów. Przystąpiono również do budowy nowych dróg i mostów oraz odnawiania kanałów, otaczających miasto. Rozpoczęto modernizację miasta (brukowano ulice i rynek, poszerzano ulice, budowano kanały rynsztokowe, studnie wyposażano w pompy). W 1860 r. Piątek miał 144 domy i 1972 mieszkańców. Głównym zajęciem ludności była uprawa roli, nieliczni zajmowali się rzemiosłem, handlem trudnili się głównie Żydzi.W czasie powstania styczniowego Piątek pełnił rolę ważnego ośrodka ruchu powstańczego, za co w odwecie został przez władze carskie pozbawiony w 1870 r. praw miejskich.
Kolejny pożar w 1899 r. zmobilizował mieszkańców do wybudowania remizy strażackiej i powołania w 1903 r. straży pożarnej.
W 1937 r. Piątek liczył 3450 mieszkań-ców, w tym 1070 Żydów. Czynnych było 214 sklepów i 61 warsztatów rzemieślniczych. Pomyślny rozwój zahamowała II wojna światowa. W czasie działań wojennych we wrześniu 1939 r. Piątek został w znacznym stopniu zniszczony. W dniach od 9 do 10 września 1939 r. toczyły się tu zacięte walki słynnej Bitwy nad Bzurą.
Współczesny Piątek jest rozległą osadą o miejskim charakterze zabudowy. Najpiękniej prezentuje się Rynek zamieniony na skwer z nowoczesną bryłą budynku Urzędu Gminy w narożniku pierzei północnej, na miejscu XIX-wiecznego ratusza.
Zabytki Piątku i okolic
Kościół parafialny pw. Świętej Trójcy wzniesiony został ok. 1460 r. Gotycki w bryle, orientowany, murowany z cegły, otynkowany, jednonawowy z węższym prostokątnym prezbiterium. Od południa przy nawie kruchta, od północy zakrystia duża i ministrancka, sklepione kolebkowo, oraz kaplica NMP o stropie płaskim, belkowanym, malowanym w motywy roślinne. W nawie i prezbiterium stropy płaskie, otwór tęczowy ostrołukowy. Na zewnątrz kościół oszkarpowany, okna gotyckie przebudowane, dachy dwuspadowe, nad kaplicą i zakrystią - pulpitowy. We wschodniej ścianie, na zewnątrz, wnęka w obramieniu kamiennym z napisem dewocyjnym i datą 1584 r. Wewnątrz kościoła bogate wyposażenie, głównie barokowe. Ołtarz główny, późnobarokowy, pochodzi z kościoła Dominikanów w Łowiczu. W nim dużych rozmiarów obraz Świętej Trójcy namalowany w 1894r. przez Józefa Buchbindera. W kaplicy Matki Boskiej - ołtarz barokowy z obrazem Matki Boskiej z Dzieciątkiem, w sukience z ok. 1720 r. oraz wymiennym obrazem św. Marii Magdaleny.
Kościół pw. Przemienienia Pańskiego (dawniej św. Wawrzyńca), na cmentarzu parafialnym. Pierwsza wzmianka o istnieniu w tym miejscu kościoła drewnianego pw. św. Anny pochodzi z 1555 r. Od 1753 r. kościół, nazywany Kościołem Literackim pw. św. Wawrzyńca, obsługiwany był aż do 1822 r. przez członków bractwa. Należeli do niego mężczyźni i kobiety umiejący pisać i czytać, których celem było pogłębianie życia religijnego. Kościół jest konstrukcji zrębowej, oszalowany, przykryty gontowym dachem. Nawa na planie prostokąta, wraz z węższym, prostokątnym prezbiterium, posiada płaski strop. We wnętrzu, nad przejściem do prezbiterium, znajduje się belka tęczowa z napisem dewocyjnym i datą 1753 r. Obok kościoła zlokalizowana jest dzwonnica drewniana o konstrukcji słupowej, oszalowana, czworościenna z czterospadowym daszkiem gontowym, prawdopodobnie z XVIII w.
Kościół starokatolicki Mariawitów pw. Matki Boskiej Nieustającej Pomocy przy ul. Szpi-talnej został zbudowany w 1907 r. ze składek wiernych. Cały budynek został zbudowany z cegły wysokiej jakości i drewna sosnowego, fundamenty z cegły na zaprawie cementowej. W 1995 r. przeprowadzono kapitalny remont więźby dachowej. Kościół cyklicznie czynny.
Pomnik „Krzyż” na miejscu zamordowanych 14 września 1939 r. mieszkańców Piątku i uchodźców z okolic Poznania. Żołnierze Wehrmachtu spędzili 44 osoby do pracy przy naprawie mostu na Malinie. Gdy most został naprawiony, Niemcy wszystkich rozstrzelali. Zwłoki pomordowanych zakopano w leju po bombie obok rzeki. Pomnik zbudowano w 1957 r. z inicjatywy proboszcza piątkowskiego ks. Józefa Rogackiego.
Piątek, ul. Kutnowska 19 - Pomnik Chwały 14. Wielkopolskiej Dywizji Piechoty Armii „Poznań”, odsłonięty 8 września 1989 roku, w 50. rocznicę Bitwy nad Bzurą. W murze pomnika, umieszczony jest wizerunek dowódcy 14. WDP, gen. bryg. Franciszka Włada, poległego 18.09.1939 r. Znajduje się tam również umieszczona w łuskach pocisków artyleryjskich ziemia z pól bitewnych: Piątku, Mąkolic, Łęczycy, Bielaw i Koźla.
Janowice - Pomnik Ofiar Faszyzmu, ufundowany przez społeczność lokalną dla upamiętnienia rozstrzelanych w dniu 10.09.1939 r. sześciu mieszkańców Janowic. Pomnik odsłonięto 23.09.1962 r., ciała ofiar spoczywają na cmentarzu parafialnym w Piątku.
Balków - wieś położona 6 km na północny zachód od Piątku. Kompleks dworsko-parkowy położony jest na terasie Pradoliny Warszawsko-Berlińskiej. Stanowią go: murowany dwór z drugiej połowy XIX w., nowy dwór z 1926 r. oraz zabytkowy park z początku XX w. o powierzchni 2,68 ha, skomponowany w stylu naturalistyczno-krajobrazowym.
Goślub jest wsią o średniowiecznym rodowodzie. W XV wieku była własnością m.in. Jana Goślubskiego, posła królewskiego do Rzymu. Ostatnim właścicielem Goślubia była rodzina niemieckich baronów Maltzanów. We wsi klasycystyczny pałac z drugiej połowy XVIII w. przebudowany został w 1840 r. według projektu architekta Józefa Haussa. Jego ozdobą jest ciekawy 4-kolumnowy ganek w fasadzie głównej. Pałac otoczony jest zabytkowym parkiem z końca XIX w. Zachowały się tu także budynki folwarczne z czasów przedwojennych. W XIX w. w pałacu wychowywał się Jan Chęciński - autor libertta do „Strasznego dworu”.
Janowice - wieś położona 3 km na zachód od Piątku, przy trasie Łowicz - Łęczyca. Zrujnowany obecnie dwór z końca XIX w. był własnością rodu Łoskowskich, spokrewnionych z Józefem Chełmońskim, który tu często bywał (córka malarza, Maria, wyszła za właściciela majątku). Murowany klasycystyczny dwór zdobiła, wsparta na jońskich kolumnach, półkolista kolumnada, pełniąca ongiś funkcję altany. Dwór otoczony jest pozostałościami dużego zabytkowego parku krajobrazowego z XIX w.
Jedną z najstarszych wsi jest Konarzew. Pierwsze wzmianki pochodzą z 1369 r., kiedy to został oddany w posiadanie rycerzowi Bogucie herbu Topór. Już wcześniej był majętnością rycerską, o czym świadczy zachowane w północnej części wsi, nad dopływem Maliny, grodzisko otoczone fosą. Grodzisko zlokalizowane na bagnistych łąkach musiało stanowić silny obiekt obronny. W wiekach następnych wieś Konarzew stała się własnością szlachecką, m.in. rodziny Konarzewskich herbu Nowina (Złotogoleńczyk). W pobliżu zostało odkryte cmentarzysko datowane na 3000 lat p.n.e. We wsi dwór murowany z 1914 r. Na południowo-wschodnim krańcu wsi znajduje się gospodarstwo Teresy Maciejak, zajmującej się rzemiosłem artystycznym - wikliniarstwem. Istnieje możliwość obejrzenia pokazu wyplatania oraz prezentacji wyrobów wiklinowych z regionu.
Łęka. Wieś 2 km na wschód od Piątku. Ruiny pałacu z 1910 r. zniszczonego po ustąpieniu okupanta w 1945 r. Wokół krajobrazowy park podworski z początku XIX w., o powierzchni 3,47 ha. Obecnie park jest własnością prywatną.
Orenice. Modrzewiowy dwór z poł. XIX w., przebudowany w poł. XX w., kryty tzw. dachem polskim z gankiem ozdobionym kolumnami. Otoczony jest resztkami parku krajobrazowego z końca XIX w.
Pęcławice. W granicach sołectwa wsi znajduje się kościół Matki Boskiej Łaskawej w Ciechosławicach. Pochodzący z XVIII w. drewniany kościółek pw. Matki Boskiej Łaskawej stoi na łagodnym wzniesieniu, na stoku Pradoliny Warszawsko- Berlińskiej. Fundatorami kościoła byli właściciele tutejszych majątków, a powodem wybudowania w tym miejscu świątyni były częste wylewy Bzury i jej dopływów, które uniemożliwiały miejscowej ludności dojazd do kościoła w Piątku. Obecny drewniany kościół pochodzi z XVIII w. Niewielki, zrębowej konstrukcji, oszalowany, posiada jedną nawę z węższym, wielobocznie zamkniętym prezbiterium, przy którym od strony północnej znajduje się zakrystia, a przy nawie, od zachodu kruchta. Otwór tęczowy jest półkolisty z nisko osadzoną belką z krucyfiksem rokokowym. Niewielki, drewniany chór muzyczny, wsparty na czterech słupach. Kościół pokryty jest dwuspadowym, gontowym dachem, na którym znajduje się sygnaturka. W ołtarzu obraz przedstawiający Matkę Boską Łaskawą z Dzieciątkiem, przyozdobiony srebrną, częściowo złoconą sukienką z drugiej połowy XVIII w. i z tego samego czasu obraz św. Urszuli. W kościółku odbywają się gminno-parafialne dożynki. W roku 2008 dzięki wsparciu finansowemu z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz parafian kościółek został odrestaurowany.
Piekary w XI w. należały do opactwa Panny Marii w Tumie, a następnie do arcybiskupstwa gnieźnieńskiego. W 1302 r. wieś była własnością rycerską, od schyłku XIV w. w posiadaniu przedstawicieli rodu Roliców, którzy przyjęli nazwisko od miejscowości - Piekarski. Wieś słynna była do niedawna w całej Polsce z produktów tutejszych zakładów spożywczych. Zakłady nie przetrwały, niestety, okresu transformacji systemu. Atrakcją jest za to zabytkowy, 12-hektarowy park dworski z czterema stawami na Moszczenicy oraz ze 150-letnimi okazami drzew. Murowany dworek pochodzi z XIX w. W Piekarach nakręcono, jeszcze w okresie międzywojennym, pierwszą wersję filmu „Znachor”.
O wsi Sułkowice wiadomo, że tutaj w 1247 r. książę łęczycki Konrad Mazowiecki zorganizował zjazd dostojników księstwa. W Sułkowicach zachował się klasycystyczny murowany dworek z po-łowy XIX w. otoczony parkiem dworskim, w którym zachowała się figurka św. Antoniego z 1917 r., wystawiona w parku z okazji narodzin syna dziedzica Niedziałkowskiego, właściciela majątku Sułkowice.
Wieś Witów od schyłku XIV w. znajdowała się w posiadaniu szlacheckim. W Witowie zachował się piękny dworek klasycystyczny z pierwszej połowy XIX w. Parterowy, zbudowany na planie prostokąta, z dachem pokrytym gontem, z gankiem wspartym na czterech kolumnach, zwieńczony tympanonem. Swój bardzo dobry stan i wspaniały wygląd zawdzięcza obecnemu właścicielowi Andrzejowi Konstantemu Kulce, światowej sławy skrzypkowi. Wieś położona jest na skraju lasu (360 ha). W czasie badań archeologicznych prowadzonych w lesie witowskim w latach 50. XX wieku odkryto tu ślady kultury wędrownych łowców reniferów (11-10 tys. lat temu) oraz myśliwych i rybaków (9,5 i 7 tys. lat temu). Witów jest jednym z najcenniejszych stanowisk archeologicznych w środkowej Polsce.
W Gminie Piątek działa prężny i znany ośrodek hodowli ryb, głównie karpia. Znajdują się tu stawy rybne o łącznej powierzchni 120,35 ha. Producenci ryb korzystają z wód rzeki Moszczenicy. W Piątku działa Koło Wędkarskie zrzeszone w Polskim Związku Wędkarskim, mające XIX-wieczne tradycje, oraz Koła Łowieckie „Czapla” i „Bażant”.
W gminie Piątek nie brakuje znanych artystów i twórców ludowych. Rzeźbiarz - Andrzej Dębowski, który od prawie pół wieku rzeźbi w drzewie, głównie ptaszki, a następnie maluje je wodnymi farbami. Warsztat i technika A. Dębowskiego są proste i nieskomplikowane. Artysta używa drewna lipowego, topolowego i wierzbowego. Pracuje kozikiem i dłutem. W 1957 r. po raz pierwszy znalazł się w gronie laureatów konkursu na rzeźbę ludową ogłoszonego przez Muzeum w Łęczycy. Od tego czasu swoje prace prezentuje na licznych wystawach w kraju i za granicą. Malarka - Agnieszka Sapińska, należąca do stowarzyszenia AMUN, zrzeszającego artystów malujących ustami i nogami. Jej prace prezentowane były na wystawach krajowych i zagranicznych.
Teresa Maciejak z Konarzewa, zajmująca się rzemiosłem artystycznym - wikliniarstwem. Artystka kontynuuje tradycje rodzinne. Co roku, w pierwszy weekend lipca, na plantacji państwa Maciejaków organizowany jest ogólnopolski plener wikliniarski. Artystka udziela również lekcji z wikliniarstwa, organizuje wycieczki plenerowe z pokazem wyplotu i obróbki technologicznej.
Spośród licznych związków i stowarzyszeń działających na terenie gminy istotną rolę w zachowaniu i promocji wartości kulturowych Piątku i gminy odgrywa Towarzystwo Miłośników Piątku i Okolic. Szczególnie cenną w ostatnim czasie inicjatywą Towarzystwa Miłośników Piątku i Okolic jest udział w wytyczeniu szlaku rowerowego „Bitwy nad Bzurą”. W lipcu 2007 r. otwarty został 46-kilometrowy szlak turystyczno-historyczny, prowadzący przez tereny walk z 1939 r., z czasu pierwszej fazy Bitwy nad Bzurą.
Energicznie działające władze gminy mogą się poszczycić wieloma osiągnięciami. W 1963 r. oddano do użytku nowoczesny budynek Zespołu Szkół Mechanizacji Rolnictwa (szkoła ponadgimnazjalna), a w latach następnych internat dla 60 osób, z czego 20 miejsc przeznaczone jest dla gości i turystów. W 1984 r. wybudowano i oddano do użytku odpowiednio wyposażony budynek dla ośrodka zdrowia. W latach 1977-1990 przy ul. Konarskiego powstało osiedle mieszkaniowe składające się z sześciu bloków. W 1994 r. oddano do użytku nowoczesny budynek Urzędu Gminy, zbudowany na miejscu starego ratusza. W 1997 r. wybudowano oczyszczalnię ścieków, mającą dobroczynny wpływ na utrzymanie czystości wód, stanowiących bazę hodowli ryb. 1września 2000 r. oddano do użytku budynek Szkoły Podstawowej w Piątku o kubaturze 580 m3 z 17 salami lekcyjnymi. We wrześniu 2003 r. szkoła wzbogaciła się o nowoczesną halę sportową. W 2007 r. ukończono rozbudowę strażnicy OSP, w której mieści się Gminny Ośrodek Kultury.
Do Piątku zapraszamy codziennie, a szczególnie na coroczne imprezy: sportowe (wyścig kolarski „Jedziemy śladami Mieczysława Nowickiego”, którego patronem jest słynny piątkowski olimpijczyk), turystyczne (Zlot do środka Polski, Rajd Szlakiem „Bitwy nad Bzurą”), patriotyczne (rocznicowe obchody Bitwy nad Bzurą), religijne (pielgrzymki do sanktuarium MB Łaskawej w Ciechosławicach, dożynki gminno-parafialne w Ciechosławicach), kulturalne (Plener z wikliną, Dzień Nowalijki). Piątek stanowi doskonałą bazę do zwiedzania okolic: Tumu, Łęczycy, Walewic, Łowicza, Nieborowa, Arkadii i Kutna.
( tekst i fotografie Urząd Gminy Piątek)
Publikacje nieodpłatnie kolportuje:
URZĄD GMINY PIĄTEK
ul. Rynek 16
99-120 Piątek
powiat łęczycki, województwo łódzki
Mapa gminy Piątek